Με «18 Κινούμενες Εικόνες» παρουσίασε το «Παρασκήνιο» (ΕΤ1) μια «κινούμενη προσωπογραφία» (και όχι μια γραμμική βιογραφία) του Μάνου Χατζιδάκι.

Σε οπτικά και ηχητικά ντοκουμέντα πολλών ετών στηρίζεται αυτό το ντοκιμαντέρ, σε εικόνες που έχουν ληφθεί από επαγγελματίες, αλλά και από φίλους ερασιτέχνες. Ανάμεσα στα πρόσωπα στα οποία μιλάει ο Μάνος Χατζιδάκις, χωρίς τα ίδια να φαίνονται, βρίσκονται δύο σπουδαίες, δημιουργικές γυναίκες που πέθαναν νέες και αξίζει να μην τις ξεχνάμε: η Σούλα Αλεξανδροπούλου και η Φρίντα Λιάππα.

Εικόνες ασπρόμαυρες, συχνά χωρίς τον ιδανικό φωτισμό και ήχο. Αλλά εικόνες που μιλούν. Την τηλεοπτική παράσταση την κλέβει το πρόσωπο του Μ. Χατζιδάκι, την κλέβουν και τα χέρια του - και ας μην είναι λεπτά, μακριά, εξαϋλωμένα όπως ο λαϊκός μύθος θέλει να είναι τα χέρια του πιανίστα. Ο ενθουσιασμός, η λεπτή ειρωνεία, η γενναιοδωρία, η ικανότητα συγκέντρωσης, η υψηλή ευφυΐα: οι ιδιότητες αυτές που, κατά γενική παραδοχή, χαρακτήριζαν τον καλλιτέχνη, εκφράζονται στον τρόπο που μιλάει, στο τι λέει, στο πώς το λέει, στην πλαστικότητα του προσώπου του, στην κίνησή του.

Δεν είχε καν συμπληρώσει τα 24 χρόνια του ο Μ. Χατζιδάκις όταν έδωσε την περίφημη διάλεξη για το ρεμπέτικο, το 1949. Πώς ήταν δυνατό ένα παιδί, σε μια πατρίδα ρημαγμένη από την Κατοχή και τον Εμφύλιο, να διαθέτει τόση εκφραστική ικανότητα, τόση οξυδέρκεια, τόση ικανότητα συνθετικής σκέψης; Ποια ήταν τα πανεπιστήμιά του, τα μεταπτυχιακά του, τα πι-έιτς-ντι του;

Το ντοκιμαντέρ δίνει την απάντηση. Ο Μάνος Χατζιδάκις είχε την ικανότητα (τη σεμνότητα και τη δίψα, θα λέγαμε) να μαθαίνει από τους ανθρώπους, να διδάσκεται και να διδάσκει χωρίς θρανία, πίνακες, αμφιθέατρα. Τα καφενεία (του Λουμίδη, το Βυζάντιον) και οι ταβέρνες ήταν το ανοιχτό πανεπιστήμιο στο οποίο ο ίδιος ήταν «ο μοναδικός πρύτανης και καθηγητής». Ας αναλογιστούμε πόσοι νέοι άνθρωποι γνώρισαν πλάι του αυτήν την πολύτιμη άτυπη μαθητεία, την τόσο σπάνια σήμερα.

Δύο φορές εμφανίζεται στο ντοκιμαντέρ ο τηλεοπτικά ακριβοθώρητος Νίκος Γκάτσος. Ο συνθέτης παραδέχεται ότι δεν οφείλει στον Γκάτσο μόνο τον λόγο του στο τραγούδι του, αλλά και «τον λόγο ύπαρξης του τραγουδιού μου».

Το ντοκιμαντέρ αυτό του Λάκη Παπαστάθη πετυχαίνει τον στόχο του, δηλαδή να δείξει την ομορφιά, τη χάρη, τον πλούτο του ανθρώπινου προσώπου, της προσωπικότητας (δεν θέλω να χρησιμοποιήσω λέξεις άχαρες, όπως«μέγεθος», «ανάστημα»).

Αναρωτιέται κανείς πώς στη δική μας εποχή, εποχή των ανεξάντλητων δυνατοτήτων ως προς τη συγκέντρωση πληροφοριών, εποχή επικοινωνιακού παροξυσμού (βλ. τις διαφημίσεις της κινητής τηλεφωνίας), είναι τόσο σπάνιος ο λόγος, τόσο δυσεύρετα τα πανεπιστήμια της «προφορικότητας», της άτακτης αλλά ζωντανής μετάδοσης της γνώσης.

Με έναν έμμεσο τρόπο, οι «18 Κινούμενες Εικόνες» του «Παρασκήνιου» μας θυμίζουν τι σημαίνει καλλιέργεια. Συχνά υμνούμε την ευαισθησία της μουσικής του Μ. Χατζιδάκι για να κολακεύσουμε τη δική μας «λεπτή ψυχή», να προβάλλουμε το δικό μας ανώτερο γούστο. Ομως στη συγκεκριμένη περίπτωση η ευαισθησία, το πάθος, το χειμαρρώδες ταλέντο συνυπάρχουν με την ευθύνη, την αίσθηση της ιστορίας και την κρυστάλλινη και άλλο τόσο παιχνιδιάρικη σκέψη.

(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, "εικονογράφημα")