Τη Μεγάλη Εβδομάδα προβλήθηκε στην ΕΤ1 το «Ι. Μόραλης», ένα ντοκιμαντέρ για ένα δημιουργό που άφησε τη σφραγίδα του στη ζωγραφική, στην αρχιτεκτονική της πόλης (Χίλτον, σταθμός «Πανεπιστήμιο» του μετρό) και στη διδασκαλία, ενώ σχεδίασε σκηνικά και κοστούμια για το θέατρο, καθώς και εξώφυλλα βιβλίων και δίσκων που σφυρηλάτησαν τις ευαισθησίες διαδοχικών γενιών. Ακόμα και όσοι δεν επισκέπτονται γκαλερί και μουσεία, γνώρισαν, μέσα από το κάλυμμα ενός δίσκου από βινύλιο ή μέσα από ένα κόσμημα σε μια ποιητική συλλογή, το ίχνος της αληθινής τέχνης. (Καλό το mp3, αλλά χύμα, χωρίς οπτικές αναφορές.)

Ενώ ο σεβασμός προς το έργο και το πρόσωπο του Μόραλη είναι αυτονόητος, το ντοκιμαντέρ (σενάριο και σκηνοθεσία του Γιώργου Χαραλαμπόπουλου) δεν τον απεικονίζει σαν έναν απόμακρο και σεβάσμιο γέροντα, αλλά συχνά αγγίζει εκείνο το παιχνιδιάρικο και απροσδιόριστο κάτι που είναι η ουσία της τέχνης - μερικές φορές και της ζωής.

Πίνακες και ξανά πίνακες, πολλές ασπρόμαυρες φωτογραφίες, πολλά πλάνα με τον ζωγράφο, ευθυτενή κι ευκίνητο, να βαδίζει με το μπαστούνι του, να ανεβαίνει σκάλες, να διασχίζει δρόμους και διαδρόμους, να ξεναγεί το κινηματογραφικό συνεργείο στο ατελιέ του και στο σπίτι του στην Αίγινα, να ανοίγει ντοσιέ, κουτιά, φακέλους, να ξετυλίγει αναμνήσεις, να διατυπώνει κρίσεις, να αφηγείται στιγμιότυπα, να αστειεύεται με τον θάνατο, να σχολιάζει τα μικρά και τα μεγάλα.

Π.χ., περνώντας με αυτοκίνητο από τη σημερινή Ομόνοια, μιλά για τις ζαρντινιέρες της: «...με λουλούδια σαν κι αυτά που πάνε στους πεθαμένους. Πέθανε η Ομόνοια, της πάνε λουλούδια...» Δείχνοντας παλιές ομαδικές φωτογραφίες με ομότεχνούς του αλλά και με επιφανείς προσωπικότητες του 20ού αιώνα, όπως τον Eλύτη, τον Χατζιδάκι, τον Κουν κ.ά., αναρωτιέται πόσοι από αυτούς ζουν και καταλήγει: «Εμένα μ’ έχουν αφήσει για να κλείσω την πόρτα».

Στο ντοκιμαντέρ δεν κυριαρχούν τα λόγια μεγάλων ανδρών ή οι δηλώσεις των «επωνύμων», αλλά οι ζωγραφιές, τα πρόσωπα, τα χρώματα, οι γραμμές και τα σχήματα.

Είναι απλώς μεγάλος ή πολύ μεγάλος ή «πάρα πολύ μεγάλος» ζωγράφος ο Μόραλης; Δεν ξέρω, αλλά νομίζω ότι η τέχνη δεν είναι σαν τις επιχειρήσεις όπου μετρά το μέγεθος, ο κύκλος εργασιών. Αυτό που μετράει εδώ είναι ότι το πάθος του για τη ζωγραφική παραμένει ασίγαστο, όπως αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι επισκέπτεται τις εκθέσεις νέων ζωγράφων, ότι δεν ξεχνά τους μαθητές του και δεν θεωρεί πως η σύγχρονη ελληνική ζωγραφική εξαντλείται σε πέντ’ έξι «ένδοξα» ονόματα.

Κάποιες στιγμές ορισμένες λεπτομέρειες από τους πίνακές του, όπως το στήθος ενός κοριτσιού, απομονώνονται, μεγεθύνονται, προβάλλονται διαδοχικά και μοιάζουν να μετασχηματίζονται σε ημικύκλια και φτερά αγγέλων - κάτι που μόνο η κινούμενη εικόνα μπορεί να πετύχει και, ταυτόχρονα, να δείξει ότι δεν έχει σημασία το θέμα, το συγκεκριμένο ή το αφηρημένο, δεν έχει σημασία το «τι» αλλά το «πώς» ζωγραφίζει κανείς.

Η ταινία αυτή απαιτεί τη συμπόρευση του θεατή με τους ρυθμούς και τις ανάσες της, απαιτεί ένα είδος ενεργητικής παράδοσης εκ μέρους μας, κάτι που δεν είναι πάντα εύκολο στην εποχή του fast food πολιτισμού και της πολυδιάσπασης της προσοχής μας.

(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, “Εικονογρ.”, 2-5-08)

Αποστολή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου BlogThis!Κοινοποίηση στο XΜοιραστείτε το στο FacebookΚοινοποίηση στο Pinterest

Posted In Ντοκιμαντέρ, Πολιτισμός | 0 comments | edit