Για το "Ιnfowar" και ένα βρετανικό ντοκιμαντέρ

Σαν ένα ταξίδι με τρένο μοιάζει η νέα εκπομπή «Ιnfowar» στον ΣΚΑΪ, με τον δημοσιογράφο Αρη Χατζηστεφάνου. Μην πάει ο νους σας στον αργοκίνητο «Μουντζούρη» ή στο «Οριάν Εξπρές». Το τρένο αυτό κινείται γρήγορα, σαν το τρενάκι του λουναπάρκ, όχι όμως τόσο γρήγορα ώστε να μην προλαβαίνουμε να δούμε από τα παράθυρά του το πολύχρωμο τοπίο που ξετυλίγεται «εκεί έξω».

Δύο ήταν τα θέματα στην προχθεσινή πρεμιέρα της εκπομπής. Το πρώτο αφορούσε το ρόλο της θρησκείας στη σύγχρονη αμερικανική πολιτική σκηνή, ενώ το δεύτερο αναφερόταν στις επιπτώσεις, στην ίδια χώρα, κάποιων μεγάλων περιβαλλοντικών καταστροφών του Μεσοπολέμου, όπως και του τυφώνα Κατρίνα που έπληξε τη Νέα Ορλεάνη.

Είναι αυτονόητο ότι μέσα σε 23 λεπτά δεν μπορεί κανείς να αναλύσει δύο σύνθετα πολιτικά και κοινωνικά φαινόμενα. Σχόλια, νύξεις, φευγαλέες παρατηρήσεις μπορεί να κάνει κανείς, όμως όλα αυτά διατυπώνονται με μοντέρνα τηλεοπτική γλώσσα, με έναν καταιγισμό από ήχους και έξυπνα μονταρισμένα πλάνα, γεγονός που βοηθά στην προσέλκυση ενός νεανικού κοινού. Μια ενδιαφέρουσα εκπομπή, που δεν υποκαθιστά το πολιτικό ή ιστορικό ντοκιμαντέρ ή την εκπομπή έρευνας, όμως στέκεται αυτοτελώς και επίσης δείχνει ότι η σύγχρονη τεχνολογία προσφέρει πολλές δυνατότητες πρωτότυπης και προσωπικής έκφρασης.

Προχθές, προβλήθηκε στην ΕΤ1 το πρώτο μέρος ενός πρόσφατου ντοκιμαντέρ του BBC για τη δίκη της Νυρεμβέργης. Κλασική, σχεδόν συντηρητική φαίνεται η αφηγηματική γραμμή. Γραμμική αφήγηση και περιεκτικός σχολιασμός από ειδικούς και κάποιους που έζησαν τα γεγονότα από πρώτο χέρι (π.χ., τον δεσμοφύλακα του Γκέρινγκ). Στο μεγαλύτερο μέρος του, το ντοκιμαντέρ ήταν δραματοποιημένο, δηλαδή ηθοποιοί (που μιλούσαν αγγλικά με κανονική και όχι με γερμανική προφορά) υποδύονταν τα βασικά πρόσωπα της δίκης, αντιγράφοντας όμως τη γλώσσα του σώματος και τις στάσεις των αληθινών προσώπων, έτσι όπως αυτές απαθανατίστηκαν στα κινηματογραφικά επίκαιρα της εποχής. Ξάφνου, η ασπρόμαυρη αίθουσα του Διεθνούς Στρατιωτικού Δικαστηρίου στις φυλακές της Νυρεμβέργης γινόταν έγχρωμη, όμως η διάταξη των κατηγορουμένων και των κατηγόρων ήταν ίδια.

Το πρώτο μέρος επικεντρώνεται στον Αλμπερτ Σπέερ, υπουργό Εξοπλισμών του Τρίτου Ράιχ, ο οποίος κατάφερε να πέσει στα μαλακά, αφού καταδικάστηκε μόνο σε 20 χρόνια κάθειρξη. (Ακόμα και σήμερα διεξάγονται συζητήσεις μεταξύ των ιστορικών για το πόσο αθώος του αίματος πραγματικά ήταν...).

Είναι αυτονόητο ότι αυτό που φαίνεται απλό και γραμμικό περικλείει πολλή δουλειά και προσπάθεια, όχι απλώς για την πιστή αναπαράσταση των ιστορικών γεγονότων, αλλά και για την αξιολόγησή τους (τι κρατάς, τι προσπερνάς;) -όσο αυτό είναι δυνατόν μες στον σύντομο και «ακριβό» τηλεοπτικό χρόνο. Οι Βρετανοί έχουν μεγάλη παράδοση στην εκλαΐκευση, στην παρουσίαση σύνθετων θεμάτων με απλό, κατανοητό τρόπο. Ασφαλώς, υπάρχει ένα όριο πέρα από το οποίο κάθε απλοποίηση μπορεί να είναι συνώνυμη του εκχυδαϊσμού και της ωμής προπαγάνδας, όμως το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ προσεγγίζει με μαστοριά μια κορυφαία πράξη της ιστορίας του 20ού αιώνα.

(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, "Εικονογράφημα")