Στη ζωή και το έργο του Μίκη Θεοδωράκη αναφέρεται η σειρά του ΣΚΑΪ των έξι ωριαίων ντοκιμαντέρ του Γιάννη Κατωμερή.

Το επεισόδιο της Δευτέρας (θα επαναπροβληθεί μεθαύριο Κυριακή στις οκτώ το πρωί) αναφερόταν στην εξορία του συνθέτη στη Μακρόνησο. Η αφήγηση του Μ. Θεοδωράκη συνδυάζεται με δραματοποιημένες σκηνές, γυρισμένες στον τόπο του μαρτυρίου, καθώς και στην Κρήτη, τον τόπο της ανάρρωσης.

Ενας νέος σωριασμένος στη γη, μισολιπόθυμος, να ψήνεται στον πυρετό, με αίμα να ξεχύνεται από το στόμα του, με τους βασανιστές να χοροπηδούν πάνω στο στήθος του. Αλλοτε να τον έχουν ρίξει μέσα σ’ έναν τάφο, να του ρίχνουν χώμα και πέτρες, με αρουραίους να τον δαγκώνουν. Ούτε στις ταινίες με τον Ιντιάνα Τζόουνς δεν συμβαίνουν αυτά! Και το ευαίσθητο αυτί του μουσικού να μην χάνει ούτε έναν ψίθυρο: «Είχα μια ακοή φοβερή, άκουγα τα πάντα». Να ακούει τις έχιδνες να σέρνονται, τα ζουζούνια να βουίζουν, να ακούει βρισιές και βογγητά, αλλά και διαλόγους που μοιάζουν παράλογοι, όπως:

«Τη μάνα μας, ρε… τη μάνα μας!»

«Συγχώρα με, συγχώρα με…»

Η εξήγηση ήρθε μετά. Δυο αδέλφια. Ο ένας βασανίζεται, ο άλλος βασανίζει. Και ο πρώτος δεν μπορεί να ολοκληρώσει τη φράση του: «τη μάνα μας, δεν σεβάστηκες τη μάνα μας».

Γιατί αυτή ήταν η τραγωδία της Μακρονήσου, έχει ήδη παρατηρήσει ο συνθέτης. «Η ακραία απόδειξη ότι έγινες Ελληνας ήταν να βασανίζεις... ο ύστατος εξευτελισμός της ανθρώπινης υπόστασης».

Σήμερα η ανθρώπινη υπόσταση εξευτελίζεται με διαφορετικούς τρόπους, σε άλλα γεωγραφικά μήκη και πλάτη, έχει ιδιαίτερη αξία το να βλέπουμε και να ακούμε έναν άνθρωπο που έζησε το μεγαλείο και τη φρίκη της εποχής του, έναν Μίκη που γελάει με την ευκολία και την αθωότητα που γελούν (και κλαίνε) τα μικρά παιδιά.

Γελάει σαν περιγράφει πώς ο άγριος άνεμος της Μακρονήσου σήκωσε τις σκηνές, άνοιξε το μπαουλάκι του και πήρε τις παρτιτούρες από την 1η Συμφωνία του, πώς οι νότες πέταξαν πάνω από τη θάλασσα και πώς άλλα χειρόγραφα γαντζώθηκαν στο συρματόπλεγμα σαν πουλιά – στιγμιότυπα που αναπαριστάνει με ευαισθησία η ταινία. Χαμογελάει όταν αφηγείται τη συνάντηση με τον πατέρα του στο Στρατιωτικό Νοσοκομείο, όταν ο γιος ήταν ένα παραμορφωμένο κρέας και ο πατέρας έτοιμος να αυτοκτονήσει από την απελπισία: «Δεν είναι αυτός ο Μίκης μου!»

Η σειρά αυτή δεν είναι μόνο ένα πολύτιμο ντοκουμέντο με διαχρονική αξία, ιστορική και πολιτιστική. Δεν μας προσφέρει απλώς βιογραφικά στοιχεία, αλλά μας χαρίζει, πέρα από την ομορφιά των εικόνων και της μουσικής, την ομορφιά του ανθρώπου (του κάθε ανθρώπου σε κάθε εποχή) που οι ιστορικές περιστάσεις τον αναγκάζουν να γονατίζει, να ματώνει και ωστόσο αυτός καταφέρνει να σηκώνεται ξανά, να χαμογελά, να δημιουργεί. Χωρίς μιζέρια, μνησικακία και αυτολύπηση, αλλά με τα αυτιά πάντα τεντωμένα – γιατί υπάρχει μεγαλύτερη φρίκη από τη συνειδητή κώφωση, την αμνησία;

(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, "Εικονογράφημα")