Μια κατάρα υπαρκτή που κρέμεται πάνω από τις ζωές περίπου 2.500 ανθρώπων, πάνω από τα χώματα και τα νερά, πάνω από σπίτια, εκκλησιές και κοιμητήρια, πάνω από πουλιά και κοπάδια σε μια εύφορη κοιλάδα στη δυτική Ρουμανία. Εκεί, στο Κόκκινο Βουνό (Ρόσια Μοντάνα) βρίσκονται τα πιο πλούσια κοιτάσματα χρυσού στην Ευρώπη: 314 τόνοι χρυσού, αξίας περίπου 7,5 δισ. δολάριων.

Εδώ και μια δεκαετία, μια πολυεθνική εταιρεία επιχειρεί να πάρει άδεια εξόρυξης από τη ρουμανική κυβέρνηση, κάτι που δεν είναι εύκολο καθώς οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη λειτουργία των ορυχείων μάλλον θα είναι ολέθριες. Ομως, σε μια περιοχή όπου η ανεργία φτάνει το 80% το δίλημμα για πολλούς κατοίκους δεν είναι «ανάπτυξη ή περιβάλλον» αλλά αποκτά εκβιαστικό χαρακτήρα: «χρυσός ή παρακμή και θάνατος;»

Οι κάτοικοι του ειδυλλιακού χωριού έχουν χωριστεί στα δύο - και στην κάμερα της εκπομπής μιλούν και οι δύο πλευρές. Για ένα ευτυχισμένο μέλλον μιλούν οι μεν, για μια επίγεια κόλαση οι δε, όμως οι φόβοι των δεύτερων μοιάζουν πιο βάσιμοι από την αισιοδοξία των πρώτων.

Η εταιρεία αγοράζει αγροικίες στην περιοχή και τις αφήνει να ρημάξουν. Οι ένοικοί τους φεύγουν και ρίχνουν μαύρη πέτρα πίσω τους. Οι εικόνες που κατέγραψε η κάμερα είναι σπαρακτικές. Στέγες που βουλιάζουν, παραθυρόφυλλα που ξεκολλούν, σοβάδες που πέφτουν, αγριόχορτα, σκουριά. Σπαρακτική όμως είναι και η πείνα που δεν φαίνεται, όπως και η απόγνωση και η έλλειψη προοπτικής, που τη μαντεύουμε.

Η εκμετάλλευση της Ρόσια Μοντάνα δεν είναι μια μικρή λεπτομέρεια στον παγκόσμιο περιβαλλοντικό χάρτη. Το ατύχημα που έγινε το 2000 στην Μπάια Μάρε της Ρουμανίας, δηλαδή η κατάρρευση ενός φράγματος σε ένα άλλο ορυχείο χρυσού, θεωρείται η μεγαλύτερη οικολογική καταστροφή στην Ευρώπη μετά το Τσέρνομπιλ. Ο Δούναβης και ένας άλλος ποταμός μολύνθηκαν από τα τοξικά απόβλητα, ενώ το κυάνιο σκότωσε 100.000 τόνους ψάρια.

«Είναι πολλά τα λεφτά, Αρη», όπως θα έλεγε ο μακαρίτης Σπύρος Καλογήρου. Πολλά τα λεφτά, μεγάλη η φτώχεια και η ανάγκη, μεγάλη και η δίψα των εταιρειών για κέρδη.

Το ντοκιμαντέρ δεν πρότεινε λύσεις, αλλά περιέγραψε το πρόβλημα, αν και προφανώς τάσσεται υπέρ του περιβάλλοντος και όχι της «παράδοσης» με τη φολκλορική έννοια. Ταυτόχρονα, μας θύμισε πόσο τραγικά λίγα (πέρα από τα τραγούδια που στέλνει η Ρουμανία στη Eurovision) γνωρίζουμε για μια κοντινή μας βαλκανική χώρα που από το 2007 έχει ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση, μας θύμισε το πόσο άχρηστες είναι οι περισσότερες πληροφορίες που καταναλώνουμε ως τηλεθεατές. Π. χ., θέλοντας και μη, μάθαμε όλες τις λεπτομέρειες της κηδείας του Μάικλ Τζάκσον, όμως δεν ξέρουμε τι συμβαίνει κάτω από τη μύτη μας.

(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, "Εικονογράφημα")