Ο μεγάλος σεισμός στην ιταλική πόλη Λ’ Ακουιλα κυριάρχησε στα χθεσινά δελτία και τις ενημερωτικές εκπομπές – ακόμα και η πρωινή «Παρέα με τον Ανδρέα» στο Star αφιέρωσε αρκετή ώρα στο γεγονός και καλά έκανε. Ωστόσο, μερικοί από εμάς έχουμε το γονίδιο της γκρίνιας. «Μόνο τον εαυτούλη μας σκεφτόμαστε», σχολίαζε κάποιος σ’ έναν ραδιοφωνικό σταθμό. «Υπάρχουν Ελληνες ανάμεσα στα θύματα; Μόνο αυτό μας νοιάζει! Οι Ελληνες φοιτητές να ’ναι καλά και ας χαθούνε όλοι οι άλλοι!»

Ναι, η ευγένεια των συναισθημάτων μας δεν κρίνεται από το πόσο μας συγκινεί ή ισχυριζόμαστε ότι μας συγκινεί το δράμα της Λ’ Ακουιλα, όμως οι ελληνικοί σταθμοί και τα κανάλια απευθύνονται και σε ελληνικές οικογένειες που έχουν παιδιά ή φίλους που σπουδάζουν εκεί. Σε τέτοιες στιγμές, τα ΜΜΕ έχουν την υποχρέωση να ενημερώνουν ΚΑΙ για την τύχη των Ελλήνων, όπως και να δίνουν τον λόγο στους επιστήμονες. Ας μην ξεχνάμε ότι ο φόβος, ακόμα και ο πανικός, συχνά είναι μεταδοτικός.

Δυστυχώς, ο φόβος είναι το πιο σκληρό τηλεοπτικό νόμισμα. Μάλιστα, μερικές φορές οι «αυθόρμητες» δηλώσεις μπροστά στην κάμερα μπορεί να είναι σκηνοθετημένες ή καθοδηγούμενες. Την περασμένη εβδομάδα, μια φίλη έτυχε να γίνει αυτόπτης μάρτυρας σ’ ένα ρεπορτάζ για την εγκληματικότητα. Το συνεργείο (μια κάμερα, δύο τεχνικοί, ένας δημοσιογράφος) βρισκόταν σε ένα μίνι μάρκετ σε μια πυκνοκατοικημένη συνοικία της Αθήνας. Ο ιδιοκτήτης μίλησε για την αύξηση των κλοπών και των επιθέσεων στη γειτονιά του, για λουκέτα και συναγερμούς.

«Πείτε αυτό που μας είπατε πριν!» τον πίεσε ο ρεπόρτερ.

«Τι σας είπα, βρε παιδιά;»

«Οτι μόνο αν σας επιτραπεί να έχετε όπλο, θα κρατάτε το μαγαζί ανοιχτό μετά τις εννιά το βράδυ...»

«Δεν λέγονται αυτά στον αέρα».

Ασφαλώς εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με ένα σενάριο συνωμοσίας, σύμφωνα με το οποίο η τηλεόραση ρίχνει λάδι στη φωτιά του φόβου ή της ξενοφοβίας. Απλώς οι ψύχραιμες, οι ήπιες στάσεις και αντιδράσεις δεν «πουλάνε». Οσο πιο ακραία η αντίδραση, ακόμα και φραστική, τόσο πιο ευπρόσδεκτη είναι. Ενστικτωδώς, ο έμπορος της γειτονιάς κατάλαβε ότι άλλη βαρύτητα έχουν κάποια πράγματα όταν τα λέμε «μεταξύ μας», πάνω στην οργή μας, και άλλη όταν λέμε τα ίδια πράγματα δημόσια, στην τηλεόραση.

Πρόσφατα, σε κάποιο παρόμοιο ρεπορτάζ, αυτή τη φορά στη Θεσσαλονίκη, ένας έμπορος, πάνω στην απόγνωσή του για τις καταστροφές στο μαγαζί του, είπε «στρατιωτικός νόμος μάς χρειάζεται!»

Βαριά κουβέντα, όμως φαίνεται ότι για κάποιους οι βαριές κουβέντες, οι ανεπίτρεπτες, κάνουν την «καλή» τηλεόραση. Είναι αυτονόητο ότι τα κανάλια δεν είναι υπεύθυνα για την εγκληματικότητα, έχουν όμως ευθύνη για τον τρόπο που χειρίζονται ένα υπαρκτό φαινόμενο. Αν η πραγματική ζωή, οι προσωπικές μας εμπειρίες και παρατηρήσεις μάς δίνουν πέντε λόγους να φοβόμαστε, κάποια κανάλια μάς δίνουν πενήντα.

(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, "Εικονογράφημα", 7-4-09)