Για το χθες και το σήμερα της ελληνικής δημοσιογραφίας μίλησαν με τον Σεραφείμ Φυντανίδη, στην κυριακάτικη εκπομπή του στον ΣΚΑΪ, η Λίνα Αλεξίου και ο Γιώργος Βότσης, ενώ ένα ανέκδοτο φιλμάκι του Γιώργου Καβουκίδη ζωντάνεψε κάποιες ιστορικές στιγμές του κλάδου (η έκδοση της πρώτης «εφημερίδας των συντακτών» το 1975).

Χωρίς διάθεση εξωραϊσμού του παρελθόντος, και οι τρεις δημοσιογράφοι προσπάθησαν να εντοπίσουν κάποιες αξίες που, αν και ξεχασμένες, δεν είναι αναχρονιστικές. Π.χ., κάποτε η διάψευση μιας είδησης, μιας πληροφορίας «ήταν όνειδος», όπως ειπώθηκε. Δύο τηλεφωνικές διαψεύσεις ήταν αρκετές για να συγκληθεί αμέσως σύσκεψη. Σήμερα, πολλοί τηλεθεατές τηλεφωνούν σε κάποιο κανάλι για να διατυπώσουν ένα παράπονο και διαπιστώνουν ότι ακόμα και οι τηλεφωνητές/-τριες τούς «γράφουν» κανονικά.

Οι εκτιμήσεις για το σήμερα; Μάλλον ζοφερές. Για «εκφυλισμό» μίλησε ο κ. Βότσης, καθώς και για την πολυθεσία, «μια μορφή μαζικής εξαγοράς που διαδόθηκε επί χούντας και συνεχίστηκε στη μεταπολίτευση». Μορφή εκφοβισμού είναι και η βιομηχανία των αγωγών, όμως το χειρότερο είναι «ο εθισμός στην παραδημοσιογραφία», όπως παρατήρησε η Λίνα Αλεξίου, καθώς οι νέοι συντάκτες συχνά βλέπουν με δέος και θαυμασμό τον πολυεκατομμυριούχο εκδότη τους. Η ίδια αναφέρθηκε στη δημοσιογραφική ελίτ μιας όχι και τόσο μακρινής εποχής, σε μισθοσυντήρητους δημοσιογράφους σαν «τον Κάτρη, τον Καλλιγά, τον Μαράκη», οι οποίοι είχαν τεράστιο κύρος που δεν το αντλούσαν από τα εκατομμύριά τους αλλά από την ποιότητα της δουλειάς τους. Τι συμβαίνει, όμως, όταν οι αμείλικτες μετρήσεις τηλεθέασης δίνουν την εντύπωση ότι και ο λαός «συνήθισε το τέρας»; (Ας ελπίσουμε ότι δεν έχουμε αρχίσει να του μοιάζουμε...)

Σε μια συνέντευξή του στο «Νιου Γιόρκερ» (23.12.2002), ο Σίμουρ Χερς, πρύτανης της ερευνητικής δημοσιογραφίας, υποστηρίζει ότι σήμερα οι δημοσιογράφοι, προκειμένου να κάνουν τη δουλειά τους, είναι σε μεγάλο βαθμό αναγκασμένοι να παίξουν σύμφωνα με τους κανόνες που θέτει η κυβέρνηση. «Αν καλύπτεις, π.χ., τον Λευκό Οίκο και αρχίσεις να μη λαμβάνεις υπόψη τα σήματα που εκπέμπονται, ανακαλύπτεις ξαφνικά ότι άλλοι συνάδελφοί σου εξασφαλίζουν συνεντεύξεις με υψηλόβαθμους αξιωματούχους ή ότι καλούνται σε off the record συναντήσεις». Με άλλα λόγια, η ανεξαρτησία ή η διάθεση ανεξαρτησίας πληρώνεται με τον αποκλεισμό – και όχι με το πλήθος των ιδιωτικών συναντήσεων δημοσιογράφων και στελεχών της Ρηγίλλης είτε στο Βυζαντινό είτε στο τηλεοπτικό «Καφέ της Χαράς».

Τα πρόσφατα γεγονότα δείχνουν ότι στη μικρή Ελλάδα κάποιοι δημοσιογράφοι παίζουν όχι μόνο σύμφωνα με τους κανόνες που θέτει η πρώτη εξουσία, αλλά και σύμφωνα με εκείνους που θέτει η πέμπτη, η επιχειρηματική εξουσία. Το ζωηρό ενδιαφέρον της κοινής γνώμης για τα διαδοχικά επεισόδια της υπόθεσης Ζαχόπουλου δεν έχει σχέση με την ηδονή της κλειδαρότρυπας ή την περιέργεια για την έκβαση της μονομαχίας ανάμεσα στους δύο εκδότες και τηλεστάρ. Εχει σχέση και με το παλιό ερώτημα «ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο;», μόνο που στα δύο άκρα της κίνησης του εκκρεμούς δεν βρίσκονται πια ο «λαός» και το «παλάτι».