Λέξεις κλειδιά: Νέα Πολεοδομία (New Urbanism), αστική επέκταση (urban sprawl), νεο-παραδοσιακή αρχιτεκτονική, Seaside, Celebration, δημόσια μέσα μεταφοράς, αυτο-οργάνωση.

Η προφητική ταινία Τhe Truman Show, μολονότι δεν αποτελεί καλλιτεχνικό επίτευγμα, έχει γίνει σημείο αναφοράς για κάθε εξέταση της σχέσης ανάμεσα στην πραγματική ζωή και την εικονική πραγματικότητα. Όλος ο κόσμος του πρωταγωνιστή, από τη H γέννηση μέρχει και την ωριμότητά του, είναι ένα τηλεοπτικό σκηνικό (η οικογένειά του, οι γείτονες, ο γάμος του, η δουλειά του). Την καλωδιωμένη του ζωή παρακολουθεί καθημερινά όλο το έθνος, χωρίς ο ίδιος ο Τρούμαν (ο «Αληθινός Άνθρωπος») να το υποψιάζεται. Αυτό είναι και το υπέρτατο ριάλιτι σόου, μπροστά στο οποίο ωχριούν οι τρέχουσες παραλλαγές του τύπου Βig Brother και Survivor.

O Tζμ Κάρεϊ στο Seaside.

Λίγοι όμως γνωρίζουν ότι η μικρή πολη του αφελούς Τρούμαν δεν είναι σκηνικό, αλλά πραγματική –το Σισάιντ της Φλόριντα, η πιο διάσημη περίπτωση εφαρμογής των αρχών της περιβόητης Νέας Πολεοδομίας (New Urbanism), που ο Χέρμπερτ Μάστσαμπ, κριτικός αρχιτεκτονικής στους New York Times, έχει χαρακτηρίσει ως την «πιο σημαντική συλλογική προσπάθεια των αρχιτεκτόνων στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα». Το Σισάιντ, που για τις ανάγκες της ταινίας βάφτηκε σε πιο καραμελένιες παστέλ αποχρώσεις, σχεδιάστηκε από το ζεύγος των αρχιτεκτόνων (και κατασκευαστών) Αντρέ Ντιανί και Ελίζαμπεθ Πλάτερ-Ζίμπερκ, που θεωρούνται οι γκουρού αυτού του αμφιλεγόμενου αλλά εξαιρετικά ενδιαφέροντος πολεοδομικού ρεύματος, που βρέθηκε στο επίκεντρο της πρόσφατης προεκλογικής αναμέτρησης στις ΗΠΑ. Στο πρώτο στρατόπεδο βρίσκονται οι θιασώτες της ανεμπόδιστης αστικής επέκτασης (προαστιοποίηση, city sprawl) και στο δεύτερο οι εκπρόσωποι της Νέας Πολεοδομίας και το «αντι-επεκτατικό» κίνημα (anti-sprawl) που προτείνει και διεκδικεί την «έξυπνη ανάπτυξη» (smart growth).

Yποτίθεται ότι η διώροφη μονοκατοικία στα αμερικανικά προάστια, με τους πλατείς δεντροφυτεμένους δρόμους, την πλατιά πρασιά και τη μεγάλη πίω αυλή, το γιγαντογκαράζ, τη φιλική κουβεντούλα των γειτόνων πίσω από το φράχτη και τα μπάρμπεκιου του Σαββατοκύριακου είναι η πεμπτουσία του Αμερικανικού Ονείρου, κάτι αντίστοιχο με το ημέτερο «Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια». Με τη διαφορά ότι κάποια στιγμή το όνειρο της προαστιοποίησης έγινε εφιάλτης, καθώς οι πόλεις καταπίνουν την ύπαιθρο, τα λιβάδια και τα δάση μεταλλάσσονται σε γκαζόν, ενώ τα ίδια τα προάστια γίνονται άμορφα και ασπόνδυλα. Καθώς τα προάστια επεκτείνονται προς κάθε κατεύθυνση, η εξάρτηση από το αυτοκίνητο βαθαίνει, οι καθημερινές διαδρομές επιμηκύνονται, οι ρύποι αυξάνονται, το περιβάλλον καταστρέφεται, ενώ μακραίνει ο κατάλογος των νεκρών από αυτοκινητικά δυστυχήματα (40.000 νεκροί το χρόνο). Το «ξεχείλωμα» των προαστίων έχει αρνητικές επιδράσεις στην παραγωγικότητα της εργασίας, στο κόστος των μετακινήσεων αλλά και των υποδομών (κατασκευή, συντήρηση οδικού δικτύου κ.λπ.), καθώς και στην οικογενειακή ζωή.

Η Νέα Πολεοδομία φιλοδοξεί να ανακόψει την απρόσωπη και απάνθρωπη προαστιοποίηση, ζητώντας τη δραστική παρέμβαση της πολιτείας και του κράτους για την ενίσχυση των δημόσιων μέσων μεταφοράς, την αναζωογόνηση του κέντρο των πόλεων, την κατάλληλη οργάνωση της γειτονιάς με στόχο την επαφή και τη διαντίδραση μεταξύ των κατοίκων, την απεξάρτηση από το ΙΧ αυτοκίνητο. Ασφαλώς δεν πρόκειται για κάποιο περιθωριακό ριζοσπαστικό κίνημα, αλλά εκφράζει, πέρα από κάποια αυτονόητα λαϊκά συμφέροντα, τις ανάγκες και αδιέξοδα σημαντικών τμημάτων του ίδιου του κεφαλαίου.

«Ατέλειωτα στρέμματα ασφάλτου μεταμόρφωσαν τους ελεύθερους χώρους σε αχανή πάρκα αυτοκινήτων. Η επέκταση των πόλεων μεταμόρφωσε τα άλλοτε φιλικά και ανθρώπινα προάστια σε βασίλεια της μοναξιάς. Προκειμένου μια οικογένεια να αποκτήσει ένα σπίτι σε λογική τιμή, οι γονείς είναι υποχρεωμένοι να διανύουν καθημερινά τεράστιες αποστάσεις οδηγώντας. Έτσι, όταν επιστρέψουν σπίτι μετά τη δουλειά, είναι πια πολύ αργά για να καθίσουν στο προσκέφαλο του παιδιού τους και να του διαβάσουν ένα παραμύθι». Με αυτά τα μελανά χρώματα περιέγραψε ο τότε αντιπρόεδρος Αλ Γκορ τη ζωή στα αμερικανικά προάστια το 1998, σε μια ομιλία του που χαρακτηρίστηκε «ιστορική». Αντίστοιχα, η Λέσχη Σιέρα (Sierra Club), η αρχαιότερη αμερικανική οικολογική οργάνωση, που αριθμεί 600.000 μέλη, χαρακτηρίζει την προαστιοποίηση «σκοτεινή πλευρά του Αμερικανικού Ονείρου». Αν οι ταινίες του Γούντι Άλεν υμνούν (και εξιδανικεύουν), την πολυμορφία, τη ζωντάνια, την κινητικότητα, τον κοσμοπολιτισμό της ζωής στο Μανχάταν, η βραβευμένη με Όσκαρ ταινία American Beauty είναι η απομυθοποίηση της ζωής στα προάστια (αποξένωση, υποκρισία, άγχος και, τέλος, θάνατος). Ασφαλώς, υπήρξαν και κάποιοι πρωτοπόροι που εντόπισαν τα αδιέξοδα πολύ νωρίτερα, όπως ο Λούις Μάμφορντ, που στη δεκαετία του 1920 έγραφε ότι η μικρή αμερικανική κωμόπολη του 19ου αιώνα ήταν «η άρνηση της πόλης», ενώ τα προάστια εξελίχτηκαν στην άρνηση εκείνης της άρνησης. Πάντως, οι ιστορικές ρίζες της Νέας Πολεοδομίας ανάγονται σε ένα κίνημα που εμφανίστηκε το ’60 στη Δανία, το Βοfoelleskaber (cohousing, όπως ονομάστηκε το 1988 στις ΗΠΑ) και έδινε έμφαση στο «συμμετοχικό σχεδιασμό της περιοχής κατοικίας».

Στη δεκαετία του ’60 το ένα τρίτο των κατοίκων των ΗΠΑ κατοικούσε στις πόλεις, το ένα τρίτο στα προάστια και το υπόλοιπο σε αγροτικές περιοχές. Στη δεκαετία του ’90 η αναλογία αυτή έχει ανατραπεί: γύρω στα 140 εκατ. Αμερικανοί κατοικούσαν σε προάστια που στην πλειονότητά τους χτίστηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, «με την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα με την οποία δημιουργούνταν οι στρατιωτικές βάσεις». Η υλοποίηση  του προαστιακού ονείρου κατέστη δυνατή χάρη στην κρατική οικιστική πολιτική, στα τραπεζικά στεγαστικά δάνεια, στην επέκταση του οδικού δικτύου και, κυρίως, στην εκπληκτική διάδοση του αυτοκινήτου.

Αν και η Νέα Πολεοδομία δεν απειλεί την ατομική ιδιοκτησία, τον ακρογωνιαίο λίθο του καπιταλισμού, εξακολουθεί να δέχεται τη λυσσασμένη αντίδραση έως και τη συκοφάντηση από τα πιο σκληροπυρηνικά τμήματα του νεοφιλελευθερισμού, που αποθεώνουν την ελευθερία της καταναλωτικής επιλογής και επιτρέπουν τις πιο άπληστες, ληστρικές μορφές εκμετάλλευσης του περιβάλλοντος. Ωστόσο, τα ίδια τα υπαρκτά αδιέξοδα της λαίμαργης ανάπτυξης ή της «αναλώσιμης πόλης» (με τον όρο αυτόν εννοούμε πως χτίζουμε ό,τι μας βολεύει για να το εγκαταλείψουμε ή να το επιδιορθώσουμε με τεράστιο κόστος στο μέλλον) αναγκάζουν πολλά δημοτικά συμβούλια και τοπικές πολεοδομικές υπηρεσίες να υιοθετούν, έστω και μερικά, κάποιες αρχές της Νέας Πολεοδομίας. Κλασικό παράδειγμα είναι η πολιτεία του Όρεγκον όπου, προκειμένου να αποφευχθεί η τσιμεντοποίηση της περιοχής γύρω από το Πόρτλαντ, επέβαλε το 1992 ένα χωροταξικό σχέδιο, που ισχύει σε 24 πόλεις και 3 κομητείες και ορίζει έναν περιοριστικό δακτύλιο πέραν του οποίου απαγορεύεται η αστική (urban) επέκταση, ενώ στο  εσωτερικό του προβλέπεται η επέκταση του δομημένου χώρου μόνο κατά 6% για δύο δεκαετίες. Ταυτόχρονα, για την αποθάρρυνση της χρήσης του ΙΧ, αποφασίστηκε η κατασκευή 160 χλμ. γραμμών τραμ και προαστιακού σιδηρόδρομου, δηλαδή μέσων σταθερής τροχιάς που θεωρούνται η πιο φιλολαϊκή και λιγότερο επιζήμια για το περιιβάλλον συγκοινωνιακή λύση.

Αν και δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί η επεξεργασία των αποτελεσμάτων της πρόσφατης απογραφής πληθυσμού στις ΗΠΑ, την περασμένη Τρίτη οι New York Times δημοσίευσαν τις πρώτες εκτιμήσεις που δείχνουν ότι ο ρυθμός της προαστιοποίησης παρουσιάζει τάσεις μείωσης σε σύγκριση με την έκρηση του ’80, γεγονός που οφείλεται τόσο σε φυσικά εμπόδια (π.χ., τα προάστια επεκτάθηκαν τόσο που έφτασαν σε γκρεμούς και κατακόρυφες πλαγιές βουνών) όσο και σε μια τάση επιστροφής στην πόλη που διευκολύνεται, μεταξύ άλλων, και από τη μειώση της εγκληματικότητας. Ταυτόχρονα, ξεχειλωμένα προάστια συνενώθηκαν μεταξύ τους ή επεκτάθηκαν κατά μήκος διαπολιτειακών αυτοκινητόδρομων μέχρι που κατάντησαν να είναι «προ-άστια χωρίς άστυ», σκέτα subs («προ-τίποτα» σε ελεύθερη απόδοση). Τόσο οι μετανάστες όσο και οι νέοι επαγγελματίες προτιμούν τις αστικές περιοχές, τις μητροπόλεις των καινούργιων ελαστικών εργασιακών σχέσεων. Το προαστιακό όνειρο δεν το ροκανίζουν τα οράματα των Νέων Πολεοδόμων, αλλά η νέα οικονομική πραγματικότητα: ένας νέος εργαζόμενος που ξέρει ότι θα αλλάξει πολλές δουλειές στη ζωή του, οι οποίες θα εναλλάσσονται με ακαθόριστης διάρκειας περιόδους ανεργίας, θέλει να βρίσκεται όσο το δυνατόν πιο κοντά στην αγορά εργασίας και στις υποσχέσεις της παρά στον εφιάλτη του προαστιακού δρόμου με τις λεύκες.

H διαμάχη για τον τόπο κατοικίας

Σε ένα αφιέρωμα του Newsweek (1997) οι αρχές της Νέας Πολεοδομίας εκλαϊκεύονται και παρουσιάζονται συνοπτικά με τη μορφή 15 σημείων από τα οποία παρουσιάζουμε τα πιο χαρακτηριστικά:

- Κατάργηση της τεράστιας μπροστινής πρασιάς (το γκαζόν είναι το πιο άχρηστο είδος του φυτικού βασίλειου, σύμφωνα με ένα διάσημο αφορισμό). Περιορισμός των γκαράζ, ιδίως στις προσόψεις.

- Επαναφορά του «μικρού μαγαζιού της γωνίας» (της ημέτερης ΕΒΓΑ), που γίνεται τόπος συνάντησης των γειτόνων.

- Μικτοί τύποι δόμησης (πανταχόθεν ελεύθερη, σύστημα πτερύγων) και σχετικά πυκνά δομημένοι οικισμοί.

- Έμφαση στους κοινόχρηστους χώρους, κατάργηση, όπου είναι δυνατόν, του κοινόχρηστου φράχτη.

- Δρόμοι σχετικά στενοί (δηλαδή όχι αυτοκινητόδρομοι με πολλές λωρίδες), ώστε οι οδηγοί να κόβουν ταχύτητα και να υπάρχει οπτική επαφή των «απέναντι» γειτόνων.

- Διαμόρφωση ενός κέντρου (π.χ., μιας πλατείας) ως τόπου συνάθροισης των κατοίκων.

- Ενίσχυση των δημόσιων μέσων μεταφοράς.

Από τις τεχνικού τύπου προδιαγραφές του Newsweek απουσιάζει η αρχή της «αυτο-οργάνωσης» των κατοίκων στην οποία δίνουν ιδιαίτερη έμφαση οι εκπρόσωποι της  Πολεοδομίας, που υπογραμμίζουν ότι χωρίς την τυπική ή και την εθελοντική κοινωνική οργάνωση των κατοίκων, κανένας εμπνευσμένος πολεοδομικός σχεδιασμός δεν μπορεί να πιάσει τόπο. Το κατά πόσο σε μια έντονα ταξική, ανταγωνιστική και ανασφαλή κοινωνία μπορούν να συγκροτηθούν και να επιβιώσουν τοπικοί θύλακες αυτο-οργάνωσης, συνεργασίας και αλληλεγγύης είναι ένα ζήτημα στο οποίο η Ιστορία έχει προ πολλού δώσει αρνητική απάντηση. Η Νέα Πολεοδομία (τουλάχιστον στις πρακτικές εφαρμογές της, αν όχι στις διακηρύξεις της) έχει χαρακτηριστεί «νεο-παραδοσιοκρατία», ουτοπική επιστροφή σε ένα εξωραϊσμένο παρελθόν. Η πόλη Σελεμπρέσιον στη Φλόριντα, που χτίστηκε το ’90 από τον όμιλο Ντίσνεϊ, αποτελεί κραυγαλέα καρικατούρα εφαρμογής των αρχών της Νέας Πολεοδομίας. «Αντί θεματικό πάρκο, έχουμε θεματική ζωή», έχει χαρακτηριστικά ειπωθεί καθώς οι μάνατζερ της πόλης (που δεν είναι αιρετοί, αλλά υπάλληλοι της Ντίσνεϊ) ορίζουν μέχρι και το τι είδους κουρτινάκια θα κρέμονται στα παράθυρα που βλέπουν στο δρόμο!

H πόλη Celebration.

Ωστόσο, αυτή η εκ των άνω αναζήτηση της συλλογικότητας, της εμπιστοσύνης και της αλληλεγγύης, έστω και με αυτούς τους όρους, ενώ ταυτόχρονα εξαιτίας των νέων τεχνολογιών (π.χ., εργασία στο σπίτι, φαξ, κινητό) καταρρέει ο διαχωρισμός της εργασίας από την ιδιωτική, οικογενειακή ζωή, δείχνει πόσο ώριμες είναι οι συνθήκες, ιδίως στη μητρόπολη του καπιταλισμού, για μια άλλη οργάνωση όχι μόνο της γειτονιάς, αλλά και της ίδιας της κοινωνίας.

Αττική: «γυαλιά και λαμαρίνες»

«Εθνος της ασφάλτου» χαρακτηρίζουν τις ΗΠΑ οι εκπρόσωποι της Νέας Πολεοδομίας. Σήμερα η Αττική μπορεί να διεκδικήσει τον τίτλο του «νομού της ασφάλτου» -και του ΙΧ αυτοκινήτου-, δείχνοντας μάλιστα το δρόμο που ακολουθεί όλη η Ελλάδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η πολυδιαφημισμένη ζεύξη Ρίου-Αντιρρίου δεν προβλέπει την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής που θα εξασφάλιζε τη σιδηροδρομική σύνδεση της Δυτικής Στερεάς με την υπόλοιπη Ελλάδα.

Τη χρυσή εποχή της αντιπαροχής, το να μένεις σε πολυκατοικία στο κέντρο της πόλης, είτε στην Αθήνα είτε στην επαρχία, ήταν ένδειξη κοινωνικής ανόδου, σήμαινε ότι άφηνες πίσω σου τους λασπωμένους δρόμους της συνοικίας, τις μονοκατοικίας χωρίς κεντρική θέρμανση. Το «παρκέ», το διπλό ασανσέρ (ένα για τους ενοίκους κι ένα για την κάθοδο των απορριμμάτων), οι μαρμάρινες επενδύσεις και το θυρωρείο στην ευρύχωρη είσοδο, το λιλιπούτειο δωμάτιο υπηρεσίας, όλα αυτά, μαζί με τα δανέζικα έπιπλα και τις ηλεκτρικές συσκευές, ήταν σύμβολα μιας νέας ευημερίας. Όμως, τις τελευταίες δύο δεκαετίες η τάση αντιστράφηκε. Κριτήριο της νέας ευημερίας έγινε η μονοκατοικία στα προάστια ή η μεζονέτα σε προαστιακή πολυκατοικία «πολυτελούς κατασκευής». Και η τάση αυτή εκφράζεται στις βόρειες περιοχές της Αττικής και στις νοτιοανατολικές παραλίες της, αλλά και στους παραθεριστικούς οικισμού, καθώς και στις επαρχιακές πόλεις, με τη διαφορά ότι εκεί το καινούργιο σπίτι δεν χτίζεται σε μια αμιγή περιοχή κατοικίας, αλλά και σε αγροτικές ζώνες. Καταμεσίς του κάμπου, λοιπόν, κατά μήκος αγροτικών και ημιαγροτικών οδών, στις υπώρειες των βουνών, σε πρώην δασικές εκτάσεις, στις παραλίες ξεπροβάλλουν καγκελόφραχτες βίλες με γκαράζ, πλεϊρουμ, ημιυπόγεια «ταβέρνα», γκαζόν, πισίνα (εφόσον το εισόδημα το επιτρέπει), συναγερμούς. Όλα αυτά τα χολιγουντοειδή (ή, έστω, χολιγουντιανών φιλοδοξιών) κατασκευάσματα χτίστηκαν χάρη στις χρηματιστηριακές αρπαχτές, καθώς και στον πλούτο που συσσώρευσαν τα νέα μικρά τζάκια της Αθήνας και της επαρχίας, αλλα και τον ιδρώτα και τη μαστοριά Αλβανών και Πολωνών χτιστάδων που πελεκούν την πέτρα και ελαιοχρωματίζουν την ημέτερη αρχοντιά. Ταυτόχρονα, σε αρκετές επαρχιακές πόλεις, η «αγορά» μετατοπίζεται στις εισόδους τους, καθώς κατά μήκος των εθνικών οδών χτίζονται σούπερ μάρκετ, εκθέσεις επίπλων, αυτοκινήτων, ειδών υγιεινής κ.λπ., κέντρα διασκέδασης, αφού από την αγροτική ενδοχώρα δεν κατεβαίνουν πλέον με το ΚΤΕΛ στην πρωτεύουσα του νομού για ψώνια, αλλά με το ΙΧ, επιβατικό ή αγροτικό. Έτσι, σπιτάκια βιοπαλαιστών συνυπάρχουν με ξιπασμένες μεζονέτες, μάντρες, σκυλάδικα, συνεργεία, υπεραγοράς, κοτέτσια και γραφεία επιχειρήσεων της Νέας Οικονομίας.

Τα προάστια, είτε στην πολυτελή είτε στην πιο πληβεία εκδοχή τους, επεκτείνονται, ενώ η κραταιά αυτοκρατορία του ΙΧ αυτοκινήτου και το ξεχαρβάλωμα των δημόσιων συγκοινωνιών, σε συνδυασμό με το περιβόητο άρθρο 24 του αναθεωρημένου Συντάγματος, σημαίνουν ότι η πόλη διαρκώς θα καταπίνει την ύπαιθρο, επιβάλλοντάς της τα πιο απεχθή χαρακτηριστικά της (εξάρτητη από το ΙΧ αυτοκίνητο, ανασφάλεια, ομοιομορφία).

Όπως επισημαίνει ο γνωστός και για τους κοινωνικούς αγώνες του πολεοδόμος Γιώργος Σαρηγιάννης (Αθήνα 1830-2000, Εξέλιξη- Πολεοδομία-Μεταφορές), προβλέπεται επέκταση της οικοδομικής δραστηριότητας στην Αττική, καθώς η Αθήνα αναλαμβάνει το ρόλο της πόληςς ως χρηματιστικού, οικονομικού και διευθυντικού κέντρου, αφού, στο πλαίσιο της ΕΕ, η Ελλάδα «προορίζεται ως χώρος διοίκησης, διαχείρισης και διακίνησης του κεφαλαίου που επενδύεται σε Εγγύς Ανατολή, Αφρική, Βαλκάνια και Ανατολική Ευρώπη».

ΕΥΡΩΠΗ: Ο τρόμος των προαστίων

Η αδηφάγα προαστιοποίηση είναι και ευρωπαϊκό φαινόμενο. Στη Βρετανία, σταυροφόρος της διάσωσης της υπαίθρου και της τόνωσης της πόλης είναι ο σερ Ρίτσαρντ Ρότζερς, ιερό τέρας της σύγχρονης αρχιτεκτονικής (έργο του είναι το Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι).

Αντικρίζουμε το μέλλον με τρόμο», λέει ο Ρότζερς, καθώς μέσα στην επόμενη 20ετία η Βρετανόα πρέπει να στεγάσει άλλα 4 εκατ. νοικοκυριά. Ο αριθμός αυτός δεν προκύπτει μόνο από την εισροή μεταναστών, αλλά και από την αύξηση των πυρηνικών οικογενειών, καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι επιλέγουν ή αναγκάζονται να ζουν μόνοι. Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει μια λαμπρή ευκαιρία για την αναζωογόνηση των υποβαθμίσεων συνοικιών των πόλεων, αλλά στην πράξη η τάση αυτή μεταφράζεται σε αλόγιστη σπατάλη γης.

«Δεν είμαι πολιτικός», λέει ο Ρότζερς. «Είμαι ένας αρχιτέκτονας με πάθος για την πόλη. Θέλω, όμως, να βοηθήσω τους πολιτικούς να πάρουν τις σωστές αποφάσεις». Αντί για τη λεηλασία της υπαίθρου και την οικοδόμηση σε ζώνες πρασίνου (greenfield sites), προτείνεται η ανάπλαση των εγκαταλειμμένων πρώην βιομηχανικών ζωνών (brownfield sites), που περιβάλλουν σχεδόν όλες τις βρετανικές πόλεις. Όμως η ανάπλαση, όταν δεν αποσκοπεί στη δημιουργία ψυχαγωγικών περιοχών πολυτελείας (βλ. Ψυρρή), αλά καλύπτει τις λαϊκές ανάγκες για στέγαση, στοιχίζει πολύ πιο ακριβά από την τσιμεντοποίηση της υπαίθρου.

        

Παρά την αρνητική γενική εικόνα, υπάρχουν παραδείγματα ευρωπαϊκών πόλεων που αναιρούν το αμερικανικό μοντέλο αστικοποίησης. Στη Βαρκελώνη, π.χ., η ανέγερση του Ολυμπιακού Χωριού συνδέθηκε με την ανάπλαση μιας υποβαθμισμένης γειτονιάς μέσα στην πόλη. Στο Μπιλμπάο, η ανέγερση του περιβόητου Μουσείου Γκουγκενχάιμ τόνωσε όλες τις δραστηριότητες της πόλης, που τώρα προσελκύει 1,3 επισκέπτες το χρόνο. Φιλόδοξα σχέδια για την ανάπλαση μιας πόλης μέσω της ενίσχυσης του πολιτιστικού της ρόλου εκπονούνται σήμερα για το Ελσίνσκι, το Μιλάνο, το Λίβερπουλ και τη Λιόν. Και στην Αθήνα τείνουν να δημιουργηθούν δύο πόλεις μέσα στην πόλη: μια μίνι «ευρωπαϊκή πρωτεύουσα» (βλ. ενοποίηση αρχαιολογικών χώρων και μετατροπή Ψυρρή και Μεταξουργείου σε διασκεδαστήριο πολυτελείας), που θα υποδεχτεί τους Ολυμπιακούς τουρίστες, και μαι αχανής γκρίζα ζώνη πυκνοκατοικημένων συνοικιών χωρίς πράσινο και πλατείαες, που θα προορίζεται για τους οικονομικούς πρόσφυγες και τους χαμηλόμισθους εργαζόμενους, ενώ οι πλέον προνομιούχοι θα κατοικούν στο ημι-πράσινο γκέτο των βόρειων και παραθαλάσσιων προαστίων.

(ΠΡΙΝ, 22/4/01)

Αποστολή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου BlogThis!Κοινοποίηση στο XΜοιραστείτε το στο FacebookΚοινοποίηση στο Pinterest

Posted In Αρχιτεκτονική, πολεοδομία | 0 comments | edit