Παγκόσμια Ημέρα του Βιβλίου και η επικαιρότητα των
παρατηρήσεων του Ιχνευτή για τον πολιτισμό της ατομικής ζωής.
«Είμαι ο πιο μορφωμένος άνθρωπος της εποχής μου». Αυτό
πίστευε και έγραφε πριν από 400 και πλέον χρόνια ο Μονταίνι, που οι τόμοι στην
πλούσια βιβλιοθήκη του δεν ξεπερνούσαν τις μερικές εκατοντάδες. Μια αίθουσα
αρκούσε τότε για να στεγάσει το σύνολο της αρχαίας ελληνικής και της λατινικής
γραμματείας, καθώς και μερικές μεσαιωνικές μυθιστορίες.
Σήμερα
ο Έλληνας αναγνώστης έχει στη διάθεσή του πολύ περισσότερα βιβλία απ’ ό,τι ο
Μονταίνι, αλλά ελάχιστοι μπορούν να διεκδικήσουν τον τίτλο του μορφωμένου με
την ίδια αφοπλιστική αθωότητα.
Σύμφωνα
με στοιχεία του περιοδικού Ιχνευτής, το 1998 εκδόθηκαν στην Ελλάδα 5.914 τίτλοι βιβλίων (αύξηση
106,4% για το χρονικό διάστημα 1980-1998). Οι εκδοτικές επιχειρήσεις είναι 498
από τις οποίες οι 6 μεγαλύτερες μοιράζονται το 25% της εκδοτικής πίτας, ενώ οι
τάσεις δείχνουν ότι η συγκέντρωση της βιβλιοπαραγωγής διαρκώς εντείνεται. Όσο
για τον μεγάλο αριθμό των εκδοτών (το 1990 οι εκδοτικές επιχειρήσεις ήταν 374),
εδώ δεν ισχύει το «χίλιοι καλοί χωρούν». Δυστυχώς, πολλοί «καλοί» εκδότες
πετάχτηκαν και πετιούνται έξω από την αγορά, ενώ πολλαπλασιάζονται οι θιασώτες
της αρπαχτής. Επιπλέον, κάποιοι σήμερα αγοράζουν έναν εκδοτικό οίκο όπως θα
αγόραζαν μια ποδοσφαιρική ομάδα: όχι τόσο για να βγάλουν κέρδος όσο για να
αποκτήσουν επιρροή στην πολιιστική, εκπαιδευτική και οικονομική ζωή του τόπου.
Παρόλο
που εκδίδονται όλο και περισσότερα βιβλία, δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν
ότι οι Έλληνες διαβάζουν περισσότερο από ό,τι σε άλλες εποχές ή ότι οι επιλογές
τους γίνονται πιο «ποιοτικές». Αντίθετα, όπως παρατηρεί ο Ιχνευτής, οι τάσεις δείχνουν ότι
οικοδομείται ο «πολιτισμός της ατομικής ζωής», ενώ τίθεται και το ζήτημα «κατά
πόσον είναι δυνατόν να οικοδομηθεί πολιτισμός πάνω στο ενδιαφέρον του ατόμου
για τον εαυτό του». Πολλαπλασιάζονται οι εκδόσεις βιβλίων «εσωτερικής και
υπερφυσικής αναζήτησης» (σαϊεντολογία, υπερβατικός διαλογισμός, αστρολογία,
εξωγήινα όντα, τηλεπάθεια, βασκανία κ.λπ.) ή αυτοβοήθειας. Δυναμική είναι
επίσης η κατηγορία βιβλίων «με οδηγίες για αυτοεπίλυση των ζητημάτων υγείας του
ατόμου», ενώ ανοδικές τάσεις σημειώνονται στις εκδόσεις με συνταγές μαγειρικής
και στα βιβλία για οικόσιτα ζώα και πτηνά, από σκυλιά μέχρι παπαγάλους. Πάντα
κατά τον Ιχνευτή,
η γραμμή «αγαπώ και φροντίζω τον εαυτό μου», εκφράζεται και στην κατηγορία
«fiction» όπου η οπτική γωνία του αφηγητή γίνεται όλο και πιο ιδιωτική.
Η
πληθώρα των τίτλων δημιουργεί μια ψευδαίσθηση «αναγνωστικής δημοκρατίας». Στην
πραγματικότητα, το «μέσο γούστο» κατρακυλά προς τα κάτω, όπως φαίνεται από τις
λίστες των μπεστ σέλερ, ενώ σημαντικοί συγγραφείς συχνά πηγαίνουν άπατοι. (Όπως
επισημαίνει ο Π. Μαρτινίδης, «έχουμε περισσότερους <ξεφυλλιστές> παρά
αναγνώστες».) Με τα βιβλία συμβαίνει ό,τι και με τις ογκώδεις κυριακάτικες
εφημερίδες: είτε δεν έχουμε χρόνο για να τις διαβάσουμε είτε κάνουμε ζάπινγκ
στις σελίδες τους. Κάτι αντίστοιχο είχε παρατηρήσει πριν από 124 χρόνια ο Εμμ.
Ροΐδης: «Επί των Ελλήνων τα τυπωμένα φύλλα έχουν την αυτήν ναρκωτική επιρροή,
ήν και του υοσκυάμου τα φύλλα· και διά τούτο ίσως ουδέ να κόψωσιν αυτά τολμώσιν
οι πλείστοι, αλλά παρθένα και άθικτα κληροδοτούσιν εις τας επερχόμενας γενεάς
της φιλολογίας μας τα προϊόντα».
Ωστόσο,
για τον μεγάλο όγκο της σκουπιδοπαραγωγής ή των καλών αδιάβαστων βιβλίων δεν
ευθύνονται μόνο οι εκδότες αλλά και οι αναγνώστες. Προφανώς, το ενδιαφέρον για
την ατομική μας ευημερία δεν αρκεί. Χωρίς πάθος, χωρίς κίνητρο να γνωρίσουμε
και να αλλάξουμε τον κόσμο, η ανάγνωση γίνεται μια μηχανική συνήθεια και το
βιβλίο μετατρέπεται σε εμπόρευμα. Και μάλιστα, ένα εμπόρευμα που αν δεν
καταναλωθεί στην ώρα του, πετιέται σαν το μπαγιάτικο γιαούρτι.
(ΠΡΙΝ, 23/4/2000)
0 Responses to "ΒΙΒΛΙΟ: Πληθωρισμός και στασιμότητα (23/4/2000)"
Δημοσίευση σχολίου