11:36 μ.μ.
«Η εμπειρία του Άουσβιτς εξάλειψε και τα τελευταία ίχνη της
θρησκευτικής μου αγωγής», λέει ο σπουδαίος Ιταλός συγγραφέας Πρίμο Λέβι.
«Υπήρξε το Άουσβιτς, επομένως δεν μπορεί να υπάρχει Θεός».
(ΠΡΙΝ, 4/4/1999)
Ο Πρίμο Λέβι συλλαμβάνεται το 1943 για την αντιφασιστική
του δράση στην Ιταλία και στις αρχές του ’44, πριν κλείσει τα 25 του χρονια,
μεταφέρεται στο Άουσβιτς όπου και παράμενει μέχρι την απελευθέρωση του
στρατοπέδου από τον Κόκκινο Στρατό. Επιστρέφει στην Ιταλία και γράφει πυρετωδώς
το Αν αυτό είναι ο άνθρωπος. Το βιβλίο εκδίδεται το 1947. (Εκδ. Άγρα, μεταφρ. Χαρά
Σαρλικιώτη.)
Ο Ιταλοεβραίος Πρίμο Λέβι δεν έγραψε ένα βιβλίο για το
δράμα των Εβραίων, αλλά για το δράμα του ανθρώπου, για μια εξαιρετικά
συμπυκνωμένη κοινωνική και βιολογική εμπειρία. Το βιβλίο αυτό δεν είναι
εβραιοκεντρικό, ούτε επικεντρώνεται στη θηριωδία του ανθρώπου. Αντίθετα, ο
συγγραφέας αρνείται ότι «ο άνθρωπος είναι φύσει θηριώδης, εγωιστής και ανόητος,
όπως δείχνει η συμπεριφορά του όταν έχει καταρρεύσει το κοινωνικό οικοδόμημα».
Στο επίμετρο του βιβλίου, που γράφτηκε το 1976, ο Λέβι
εξηγεί ότι οι εκτελεστές των απάνθρωπων διαγάγων δεν ήταν γεννημένοι δήμιοι,
δεν ήταν τέρατα, αλλά «συνηθισμένοι άνθρωποι». Αυτοί ακριβώς οι συνηθισμένοι
άνθρωποι, οι πρόθυμοι να πιστέψουν και να
υπακούσουν είναι πιο επικίνδυνοι από τα ελάχιστα τέρατα. Και τούτη η
διαπίστωση είναι ίσως το κλειδί για να κατανοήσουμε την ξεχωριστική σημασία
αυτού του βιβλίου.
Συγκλονιστικές είναι οι σελίδες όπου ο συγγραφέας
περιγράφει τον δημόσιο απαγχονισμό ενός κρατούμενου που βοήθησε σε μια εξέγερση
(στην ανατίναξη ενός κρεματόριου στο Μπίρκεναου). «Σύντροφοι, είμαι ο
τελευταίος!» κραυγάζει ο άγνωστος άντρας προτού ανοίξει η καταπακτή.
«Θα ευχόμουν να μπορούσα να διηγηθώ ότι μέσα από αυτό το
ελεεινό κοπάδι ακούστηκε μια φωνή, ένα μουρμούρισμα, ένα σημάδι επιδοκιμασίας.
Όμως τίποτα δεν συνέβη. Μείναμε ακίνητοι, γκρίζοι, με σκυμμένο κεφάλι και
βγάλαμε τον μπερέ, όταν μας διέταξε ο Γερμανός. Η μπάντα ξανάρχισε τη μουσική
της κι εμείς, σε παράταξη, παρελάσαμε μπροστά από το σύντροφο που ψυχορραγούσε
[...] Τώρα πια οι Ρώσοι μπορούν να έρθουν. Θα μας βρουν υποταγμένους,
σβησμένους, άξιους του θανάτου που μας περιμένει».
Με οδύνη, χωρίς ίχνος υπεροψίας, ο Πρίμο Λέβι μιλά γι’
αυτούς που επιβίωσαν, γι’ αυτούς που έχουν συντριβεί, αν και προσαρμόστηκαν, αν
κι έμαθαν να βρίσκούν την τροφή τους και να αντέχουν το κρύο και την κούραση. Ο
Λέβι αυτοκτόνησε το 1987. Όσο ήταν στο στρατόπεδο δεν είχε σκεφτεί ούτε μια
φορά να αφαιρέσει τη ζωή του. Εκεί η αυτοκτονία ήταν σπάνιο γεγονός, αφού
«προϋποθέτει τη δυνατότητα σκέψης».
Διαβάζοντας το Αν αυτό είναι ο άνθρωπος, για το οποίο ο Λέβι διάλεξε «τη
νηφάλια και συγκρατημένη γλώσσα της μαρτυρίας και όχι το μεμψίμοιρο ύφος του
θύματος» ή το «οργισμένο του κατακτητή», είναι δύσκολο να αποφύγει κανείς την
αίσθηση ότι το στρατόπεδο είναι εδώ, ότι οι μηχανισμοί της ηθικής και
κοινωνικής εκμηδένισης του ανθρώπου εξελίσσονται, εκσυγχρονίζονται και
εφαρμόζονται σε μαζική κλίμακα.
Το Αν αυτό είναι ο άνθρωπος δεν είναι απλώς μια ανεξίτηλη
μαρτυρία, αλλά ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία του αιώνα μας –κι ένα εξίσου
σημαντικό εργαλείο ώστε να προετοιμαστούμε για τον αιώνα που έρχεται.
(ΠΡΙΝ, 4/4/1999)
0 Responses to "“Αν αυτό είναι ο άνθρωπος”"
Δημοσίευση σχολίου