Απ’ όλα είχε ο πολιτιστικός μπαξές του 1997: Πολιτιστική Πρωτεύουσα, εξαγγελία Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, Πολυνομοσχέδιο για τον πολιτισμό. Διάσημοι καλλιτέχνες και διανοούμενοι, ως άλλοι Αλεξανδρινοί βασιλείς, επισκέφτηκαν τη χώρα μας ενώ ο δημόσιος διάλογος και οι πνευματικοί διαξιφισμοί έφτασαν σε νέο υψηλό επίπεδο στοχασμού και φινέτσας.

Είναι ή δεν είναι σκοτεινό υποκείμενο η Βάσια Παναγοπούλου; Είναι ή δεν είναι θύματα του κοινωνικού ρατσισμού ο ερωτοχτυπημένος εισαγγελέας και η Τζένη; Πρέπει ή δεν πρέπει να εισπράττουν κοινωνικό μισθό οι διανοούμενοι για τις εμφανίσεις τους στα τηλεοπτικά παράθυρα;

Αν το 1997 και το «χαμόγελο της Μαρίας» σηματοδοτούν την ώρα της κεντροαριστεράς, θα πρέπει να αναμένουμε έναν κεντροαριστερό πολιτισμό, όπου ο κριτικός, “ανατρεπτικός” λόγος θα προέρχεται από τους πιο απίθανους ανθρώπους. Η Μαλβίνα Χαριτοπούλου, ο Λάκης Λαζόπουλος σηκώνουν το λάβαρο της κοινωνικής κριτικής, ασκώντας κριτική στον εκσυγχρονισμό. Μένει να ακούσουμε τη Δήμητρα Λιάνη-Παπανδρέου να μιλά για το «δίκιο του εργάτη», τον Γιώργο Βέλτσο να αποδομεί με το τρακτέρ του τον κόμβο της Βιοκαρπέτ και τη Μαριάννα Λιάνη να συζητά με τη Βιβιάν Φορεστέρ για την «οικονομική φρίκη».

Η σύγχρονη επικαιρότητα, τόσο η πολιτιστική όσο και η ευρύτερη, θυμίζει σαιξπηρική κωμωδία μεταμφιέσεων και ανατροπής των παραδοσιακών ρόλων: ο γερμανός υπουργόςΕξωτερικών δηλώνει ότι η Ευρώπη δεν θα γίνει Μπανανία, την ίδια στιγμή που ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ πρωταγωνιστει σε διαφημιστικό σποτάκι της αμερικανικής Pizza Hut. Θα έλεγε κανείς ότι πλάι στις βασικές, παραδοσιακές μεθόδους καταστολής των κινημάτων και της ελεύθερης σκέψης (η ωμή βία και η αφομοιώση), δοκιμάζεται με επιτυχία μια τρίτη, ο στραγγαλισμός διά της γελοιότητας, ο θάνατος από αηδία, που επικαλείται ο Καρυωτάκης στην “Πρέβεζα”. Μια γελοιότητα πανταχού παρούσα που δεν βγάζει γέλιο παρά μόνο ένα σπασμό. Μια γελοιότητα που δεν αποκλείει τη βία, αλλά αποτελεί συμπλήρωμά της. Η περιρρέουσα γελοιότητας της εποχής μας δεν ωθεί στην εξέγερση αλλά στην ψευδαίσθηση της αξιοπρεπούς σιωπής, στην αυταρέσκεια της αφ’ υψηλού κριτικής ή στη συνενοχή.

Είναι εξηγήσιμη αλλά όχι δικαιολογημένη η μοναξιά του πνευματικού ανθρώπου που βλέπει, κρίνει κατ’ ιδίαν και σωπαίνει. Όπως είναι εξηγήσιμη, αλλά όχι δικαιολογημένη η μοναξιά των κινημάτων. Είναι άχαρος ο ρόλος του βιβλικού προφήγη που βλέπει τη διαφθορά και κουνά το δαχτυλάκι του κατακεραυνώνοντας τους πάντες και τα πάντα. Είναι βαρύ το φορτίο της κριτικής που εκθέτει και εκτίθεται η ίδια. Και στον τομέα αυτόν η αριστερά, αυτή που θέλει να λέγεται ανεξάρτητη, έχει βαριές ευθύνες. Ο κριτικός μας λόγος είναι απελπιστικά αδύνατος και πρόθυμος να γαντζωθεί απ’ οτιδήποτε γυαλίζει, απ’ οτιδήποτε κολακεύει τους κώδικές μας.

Καιρός να περάσουμε από το ανώδυνο αυτομαστίγωμα ή τον αυτάρεσκο χλευασμό στο λόγο. Ας εγκαταλείψουμε τη φρόνηση και τη λογική του «επικροτούμε τα καλά και καυτηριάζουμε τα αρνητικά». Και ας θυμηθούμε έναν ξεχασμένο στοχαστή που πλήρωσε στο ακέραιο το τίμημα των επιλογών του: «Ο ηρωικός άνθρωπος είναι ο αιωνίως νέος –τι να την κάνει την φρόνησιν; Είναι για τους πεζούς και τους νοικοκυραίους, που βαδίζουν ήσυχα και ομαλά τον δρόμο της ζωής τους. Εκείνος όμως δεν βαδίζει* χορεύει. [...] διά τον ηρωικόν άνθρωπον, το είδαμεν: η επιτυχία δεν αποτελεί ούτε κριτήριο ούτε ιδεώδες* ιδεώδες του και κριτήριον: να ζήση δυνατός και ωραίος. Και είναι γενναιότερο και ωραιότερο ν’ αδικηθής παρά ν’ αδικήσης, να εξαπατηθείς παρά να εξαπατήσης» (Ιωάννη Συκουτρή, Επιλογή Κειμένων, εκδ. Κάλβος).

Ίσως αυτά να ηχούσαν ωραία και ευγενικά για το 1937, όταν γράφτηκαν. Όμως στην εποχή μας δεν έχουμε την πολυτέλεια να διαλέγουμε το ρόλο του θύματος. Δεν υπάρχουν άλλοθι, συγγνώμες, δικαιολογίες. Πρέπει να δώσουμε τη μάχη ενάντια στην αδικία, στην εξαπάτηση, στη βία και στη γελοιότητα. Και να τη δώσομε με μέθοδο και γνώση, με τόλμη και περίσκεψη, προτού μας προλάβει ο άλλος αιώνας. Δεν μας παίρνει να είμαστε ευαίσθητοι και συμπαθητικοί χαμένοι* καιρός να γίνουμε αποτελεσματικοί.

(ΠΡΙΝ, 21/12/1997)

Αποστολή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου BlogThis!Κοινοποίηση στο XΜοιραστείτε το στο FacebookΚοινοποίηση στο Pinterest

Posted In Πολιτισμός | 0 comments | edit