6:00 π.μ.
Τα δύο κείμενα που ακολουθούν γράφτηκαν περίπου το 2011 και το 2012 και είχαν δημοσιευτεί στην Καθημερινή. Τυπικά είναι μπαγιάτικα, όμως οι πρόσφατες κινητοποιήσεις στην Τουρκία, με αφορμή τη διάσωση του πάρκου Γκεζί, έφεραν το θέμα του νέου πορθμού στο Βόσπορο ξανά στην επικαιρότητα, ενώ η τύχη του παλιού βυζαντινού λιμανιού αγνοείται. Ένα «άλσος με συκομουριές», όπως επισημαίνει στο τελευταίο του τεύχος ο Εconomist, ήταν η σπίθα που οδήγησε στον λαϊκό ξεσηκωμό στην Κωνσταντινούπολη και στις μεγάλες πόλεις... και που μας έκανε να θυμηθούμε ένα παλιό τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου: «τη νύχτα αυτή τη λέτε εσείς φωτιά, μα εγώ τη λέω δέντρο».
1. Ρευστή γεωγραφία (8/5/2011)
Λίγες εβδομάδες πριν από τις βουλευτικές εκλογές στην Τουρκία, ο κ. Ερντογάν αναγγέλλει ένα «τρελό και μεγαλειώδες σχέδιο», δηλαδή τη διάνοιξη του Κανάλ Ιστανμπούλ, μιας διώρυγας που θα ενώσει τη Μαύρη Θάλασσα με τον Μαρμαρά.
Είναι φυσικό η είδηση αυτή να μας ενδιαφέρει, παρ’ όλο που κανείς δεν θα ζητήσει τη γνώμη μας, όπως δεν ζητήθηκε και η γνώμη των ψαριών του Βοσπόρου. Καμία μελέτη δεν έχει έρθει ακόμα στο φως, ούτε έχει ανακοινωθεί η ακριβής θέση του έργου ή το αστρονομικό κόστος του. Ειπώθηκε μόνο ότι η μήκους περίπου 50 χλμ. διώρυγα θα ανοιχτεί δυτικά της Κωνσταντινούπολης, ενώ στις δύο όχθες της θα δημιουργηθεί μια νέα πόλη με συνεδριακά κέντρα, αθλητικές εγκαταστάσεις και το μεγαλύτερο αεροδρόμιο της Τουρκίας, μια πόλη στυλ Μανχάταν, όπως ειπώθηκε.
Ηδη περιβαλλοντολόγοι, αρχιτέκτονες και πολεοδόμοι ανησυχούν για τις επιπτώσεις του «έργου του αιώνα», ενώ άλλοι το βλέπουν σαν μεγάλη ευκαιρία για επενδύσεις και για αναβάθμιση του διεθνούς ρόλου της Τουρκίας. Ολοι όμως αναγνωρίζουν ότι είναι αναγκαία η αποσυμφόρηση του Βοσπόρου, από όπου διέρχονται 55.000 σκάφη τον χρόνο (τα 5.500 δεξαμενόπλοια) έναντι 4.500 που περνούσαν το 1936, όταν υπογράφτηκε η συνθήκη του Μοντρέ.
Τα νερά της Μαύρης Θάλασσας θα ξεχύνονται στον Μαρμαρά όμως, καθώς θα δημιουργηθούν εκατοντάδες χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας, ο αγροτικός πληθυσμός της ενδοχώρας θα ξεχυθεί σαν ποτάμι στην Κωνσταντινούπολη, που ήδη έχει 15 εκατ. κατοίκους. Κάποιοι εκφράζουν τις ανησυχίες τους για το ευαίσθητο οικοσύστημα στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας, που έχει κακοπάθει από την υπεραλίευση και τη ρύπανση, καθώς και για την τύχη που θα έχει το Δάσος του Βελιγραδίου, ένας μοναδικής ομορφιάς και βιοποικιλότητας πνεύμονας πρασίνου βορειοδυτικά της Κωνσταντινούπολης.
Πολλά και σοβαρά πράγματα ακούμε από διεθνείς και οικονομικούς αναλυτές για τη γεωστρατηγική και την ενεργειακή σημασία αυτού του έργου, όμως ακόμα κι ένας μη ειδικός αναλογίζεται ότι η οικονομία δεν επικαθορίζει μόνο την πολιτική, αλλά και τη γεωγραφία και την πολεοδομία, ακόμα και τη μυθολογία των πόλεων.
Να λοιπόν που, εκτός από την ιστορία, ξαναγράφεται και η γεωγραφία με τον «διπλό Βόσπορο». Αν αποδειχτεί ότι το «τρελό όνειρο» δεν είναι προεκλογικό πυροτέχνημα, αλλά μια πραγματικότητα του κοντινού μέλλοντος, τότε πράγματι θα υπάρξουν δύο Βόσποροι, ο ένας του ονείρου, των θρύλων, της λογοτεχνίας, του τουρισμού, της νοσταλγίας και της Ιστορίας και ο άλλος της «πραγματικής οικονομίας». Ο παλιός Βόσπορος, όπως είπε ο κ. Ερντογάν, «θα μετατραπεί σε θαύμα της φύσης, όπου θα διεξάγονται μόνο θαλάσσια αθλήματα και τοπικές θαλάσσιες μεταφορές», ενώ στο Κανάλ Ιστανμπούλ δεν θα ρέουν μόνο τα νερά της Μαύρης Θάλασσας αλλά θα ρέει και άφθονο χρήμα, αφού θα επιβληθούν τέλη διέλευσης.
Στο επίμετρό της στο ενδιαφέρον μυθιστόρημα του David Boratav «Ψίθυροι στο Μπέγιογλου» (εκδ. Πόλις), η Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη παρατηρεί ότι η Κωνσταντινούπολη «κυλά μέσα στο χρόνο, μεταμορφώνεται με τη δυναμική, την ταχύτητα, την επικινδυνότητα των τριών ρευμάτων του Βοσπόρου που συνυπάρχουν αντιμαχόμενα και εναλλασσόμενα», γι’ αυτό δεν είναι «μία» πόλη, αλλά πολλές. Και τώρα, με τη διώρυγα, θα γεννηθούν νέες πόλεις, χωρίς παρελθόν αλλά με σίγουρο οικονομικό μέλλον.
Η διώρυγα του Σουέζ έστειλε στο παρελθόν τον διάπλου της Αφρικής, η διώρυγα του Παναμά ένωσε δύο ωκεανούς, ενώ η νέα διώρυγα θα ενώσει δύο θάλασσες, τις οποίες ήδη ενώνουν τα Στενά, και θα μετατρέψει ένα κομμάτι ευρωπαϊκής στεριάς σε νησί. Ρευστή γεωγραφία σε ρευστούς καιρούς.
2. «Μες στα κατάρτια πετούνε οι γλάροι» (29-7-2012)
Με πάθος που ξαφνιάζει είναι γραμμένο το άρθρο του Αντριου Φίνκελ «Καταστρέφοντας την Κωνσταντινούπολη» (Destroying Istanbul, New York Times, 20.7.2012) που αναφέρεται στο «Λιμάνι του Θεοδοσίου» στη Θάλασσα του Μαρμαρά, έναν από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στον κόσμο.
Ο Βρετανός δημοσιογράφος γράφει ότι η καταστροφή που απειλεί την περιοχή του βυζαντινού λιμανιού είναι παρόμοια με εκείνη που προκάλεσαν οι Σταυροφόροι στην Κωνσταντινούπολη το 1204: «Τότε το Bυζάντιο λεηλατήθηκε στο όνομα της θρησκείας, σήμερα η πόλη λεηλατείται στο όνομα της προόδου και του κέρδους». (Αλλες μορφές της σύγχρονης καταστροφής περιγράφονται στο γοητευτικό βιβλίο του Αλέξανδρου Μασσαβέτα «Κωνσταντινούπολη: η πόλη των απόντων».)
Το 2004 οι εκσκαφές για έργα του μετρό στο Γενί Καπί έφεραν στο φως το «Λιμάνι του Θεοδοσίου» που είχε «χαθεί» πριν από 800 χρόνια. Τα ευρήματα κόβουν την ανάσα: 35 σκάφη και εκατοντάδες χρυσά νομίσματα και τεχνουργήματα, όλα άριστα διατηρημένα εξαιτίας της λάσπης που τα είχε καλύψει. Κάτω από τα βυθισμένα πλοία βρέθηκαν υπολείμματα ενός οικισμού και ανθρώπινα οστά ηλικίας 8.000 χρόνων που μαρτυρούν ότι η περιοχή είχε κατοικηθεί πριν ακόμα σχηματιστεί ο πορθμός του Βοσπόρου. «Για τη γενιά μας αυτό είναι ισοδύναμο με την ανακάλυψη των Πυραμίδων», λέει ένας διακεκριμένος Αμερικανός ιστορικός.
Εκτοτε εκατοντάδες αρχαιολόγοι, ειδικοί επιστήμονες και τεχνίτες δίνουν μάχη με τον χρόνο, καθώς οι ανασκαφές καθυστέρησαν και καθυστερούν την ολοκλήρωση της γραμμής του μετρό, ένα έργο ζωτικής σημασίας για μια πόλη 15 εκατ. κατοίκων, όμως πρόσφατα ο Τούρκος πρωθυπουργός είπε «δεν μπορώ να περιμένω, μπάζωσέ το τιμημένο!». Η περιοχή του βυζαντινού λιμανιού θα επιχωματωθεί ώστε να κατασκευαστεί μια τεράστια αλάνα, ένας χώρος συνάθροισης για πολιτικές και άλλες συγκεντρώσεις 800.000 ατόμων. «Είναι σαν να λες ότι θα ευθυγραμμίσεις τον Σηκουάνα ή θα μετατρέψεις το Κολοσσαίο σε γήπεδο ποδοσφαίρου», παρατηρεί ο Φίνκελ.
Υπερβολές και ανέξοδες ευαισθησίες ενός Δυτικού; Eίναι αυτονόητο ότι οι αρχαιολόγοι και οι πολεοδόμοι έχουν τον πρώτο λόγο, αν και χρόνια τώρα στην Τουρκία υψώνονται φωνές διαμαρτυρίας για τη βίαιη οικοδομική «αξιοποίηση» της Πόλης και τον αφανισμό μεγάλου μέρους της αρχιτεκτονικής της κληρονομιάς. Την Τρίτη, στην 38η επέτειο του Αττίλα, προβλήθηκε ξανά στην ΕΤ1 το βραβευμένο ντοκιμαντέρ του Τάκη Παπαγιαννίδη «Λεηλατώντας μια ματωμένη χώρα» για τα κατακρεουργημένα ιστορικά μνημεία της κατεχόμενης βόρειας Κύπρου, ενώ τον χειμώνα είχε προβληθεί στη ΝΕΤ το ντοκιμαντέρ «Το χαμένο λιμάνι της Κωνσταντινούπολης», μια διεθνής συμπαραγωγή. Είναι κρίμα που ξέρουμε τόσα λίγα και για τις δύο αυτές ταινίες, τη στιγμή που ξέρουμε τόσα πολλά για τους ήρωες των τουρκικών σίριαλ, για τον Γιουσούφ και τη Χαβά, τη Σιλά και τον Μουράτ. Οπως υπάρχουν πράγματα που δεν μετριούνται με το χρήμα, έτσι υπάρχουν και εκπομπές που η αξία τους δεν μετριέται με τα νούμερα τηλεθέασης.
0 Responses to "Ερντογάν: θέλει να πιει όλο τον Βόσπορο"
Δημοσίευση σχολίου