Αυτό που διακρίνει τον Μάρτιν Κρουζ Σμιθ από άλλους ομότεχνούς του είναι η αίσθηση της ιστορικότητας: πάντα ο τόπος και ο χρόνος είναι συγκεκριμένοι, πάντα η «εποχή» παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο με τα πρόσωπα, μέσα σ’ αυτήν εγγράφονται οι πράξεις των ανθρώπων και όχι μέσα σε ένα ιστορικό κενό.

O Μάρτιν Κρουζ Σμιθ έγινε διάσημος με το Γκόρκι Παρκ (1981), ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στη Μόσχα της εποχής του Μπρέζνιεφ. Εκεί εισήγαγε τον ήρωά του, τον ρώσο ντετέκτιβ Αρκάντι Ρένκο. Στο Λύκοι και σκύλοι ο Ρένκο, που βρίσκεται σε δυσμένεια, αναλαμβάνει να λύσει ένα άλλο μυστήριο: την αυτοκτονία ενός βαθύπλουτου επιχειρηματία της νέας ρωσικής τάξης. Τα βήματα της έρευνας τον οδηγούν στο  Τσερνομπίλ της Ουκρανίας όπου εκτυλίσσεται το μεγαλύτερο μέρος του  βιβλίου.

         Το βιβλίο εκδόθηκε το 2004, ενώ η φετινή ελληνική έκδοσή του, σε πολύ καλή μετάφραση του Γιώργου Μπαρουξή (εκδ. Βell), συνέπεσε με τα 20 χρόνια του μεγαλύτερου πυρηνικού ατυχήματος στην ιστορία. Ωστόσο, δεν πρόκειται για «αρπαχτή». Το Λύκοι και σκύλοι είναι ένα πολύ δυνατό και σκοτεινό βιβλίο και ο Ρένκο θυμίζει τους ήρωες του κλασικού νουάρ: τίμιος, ρομαντικός και «λούζερ».

         Η ευρύτερη περιοχή του Τσερνομπίλ (Τσορνομπίλ στα ουκρανικά) μοιάζει να είναι ο πιο εφιαλτικός, ο πιο πρωτόγονος τόπος επί της γης. Η κλειστή «Ζώνη», όπως την αποκαλούν, κατοικείται από μια χούφτα ρομαντικούς επιστήμονες ερευνητές,  από σκληροτράχηλους διεφθαρμένους πολιτοφύλακες, τυχοδιώκτες λαφυραγωγούς και μερικούς ηλικιωμένους «λαθροπολίτες» που κατοικούν «παράνομα» στα λεγόμενα «μαύρα χωριά».

         Αν και για τη συγγραφή του βιβλίου χρειάστηκε συστηματική έρευνα, δεν πρόκειται για δημοσιογραφικό ρεπορτάζ. Δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε τα όρια ανάμεσα στη μυθοπλασία και την πραγματικότητα, όμως ο συγγραφέας πλάθει έναν κόσμο που ζει στη σκιά του θανάτου, της απληστίας, της βίας, της απελπισίας. Στο νου μας έρχεται οι περιγραφές της Σπιναλόγκας, της ελληνικής αποικίας των λεπρών, από τον Θέμο Κορνάρο, μόνο που εδώ η λέπρα, η ραδιενέργεια έχει διαβρώσει τα πάντα: νερά, χώματα, ανθρώπους, ζώα και φυτά, το παρόν και το μέλλον.

         Μετά το Γκόρκι Παρκ, ο Μάρτιν Κρουζ Σμιθ έγραψε μόνο άλλα έξι βιβλία. Αυτό που τον διακρίνει από άλλους ομότεχνούς του είναι η αίσθηση της ιστορικότητας: πάντα ο τόπος και ο χρόνος είναι συγκεκριμένοι, πάντα η «εποχή» παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο με τα πρόσωπα, μέσα σ’ αυτήν εγγράφονται οι πράξεις των ανθρώπων και όχι μέσα σε ένα ιστορικό κενό. Το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Ο γκανγκστερικός καπιταλισμός των πρώτων χρόνων μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής ΄Ενωσης έχει παραχωρήσει τη θέση του στο «νόμο και στην τάξη», ένα νόμο και μια τάξη κομμένους και ραμμένους με αμείλικτα ταξικά μέτρα.

         Στο τέλος δεν θριαμβεύει η δικαιοσύνη. Πώς να υπάρξει δικαιοσύνη σε έναν εξ ορισμού άδικο και παράλογο κόσμο; Ο κεντρικός ήρωας ανακαλύπτει την αλήθεια, την οποία όμως δεν μπορεί και δεν θέλει να κοινοποιήσει στους ανωτέρους του.

         Αν δεν είχε συμβεί η έκρηξη στον πυρηνικό αντιδραστήρα του Τσερνομπίλ, θα νομίζαμε ότι το Λύκοι και σκύλοι είναι ένα μυθιστόρημα τρελής επιστημονικής φαντασίας, ότι δεν είναι δυνατόν ο άνθρωπος να φτάσει σε τέτοιο επίπεδο αγριότητας. Το «Τσορνομπίλ» είναι μια αποικία τιμωρημένων, ανθρώπων που τα έχουν χάσει όλα και, κυρίως, έχουν χάσει την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο. Όμως παρά τη σκληρότητα, που πηγάζει από την επίγνωση, κάποιοι από αυτούς αγωνίζονται να διαφυλάξουν την ανθρωπιά και την αξιοπρέπειά τους.

         Το βιβλίο τελειώνει με την πανηγυρική σφαγή ενός γουρουνιού σε ένα από τα «μαύρα χωριά». Δύο ηλικιωμένοι χωρικοί, με τη βοήθεια του ρώσου αστυνομικού και των φίλων του, σφάζουν το γουρούνι, που θα μοιραστεί σε όλο το κατακαημένο χωριό, ώστε οι λιγοστοί κάτοικοί του να βγάλουν τον χειμώνα. Η αλληλεγγύη μεταξύ των ταπεινών και καταφρονεμένων γίνεται η μοναδική νότα ελπίδας.

(ΠΡΙΝ, 27/8/2006)

Αποστολή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου BlogThis!Κοινοποίηση στο XΜοιραστείτε το στο FacebookΚοινοποίηση στο Pinterest

Posted In Bιβλίο | 0 comments | edit